librarys Banner
Open Door Time
Default text size Large text size Extra large text size High contrast text


Scéal Xua Xua agus Lig Lig Le 

Tá an riachtanas ár ndomhan inmheánach agus seachtrach a thaiscéaladh
mar ghné bhunúsach daonnaithe. Insíonn Augusto Boal (2002) finscéal
ársa Síneach dúinn a dhéanann iarracht a mhíniú conas a thuig daonnaithe
coincheap an féin agus an duine eile. Rugadh buachaill beag darbh ainm
dó Lig Lig Le do bhean darbh ainm di Xua Xua. De réir mar a d’fhás sé
suas, tháinig sí chun feasa go raibh a mac cosúil léi, ach go raibh sé
éagsúil agus neamhspleách uaithi freisin. Trí mheán na feasachta sin ar
éagsúlacht, tháinig sí chun feasa go raibh sí féin ann freisin. Mar a
scríobhann Boal, anois, bhí sí ar an eolas faoina hionannas féin. Anois ba
Aisteoir (‘Actor’) í, ach ba aisteoir agus ball den Lucht Féachana (‘Spectactor’)
í freisin. Anois bhí Xua Xua in ann idirphlé dinimiciúil a
cheapadh lena mac Lig Lig Le, agus páirt a ghlacadh ann ar bhealach nua
domhain. Is féidir linn an t-uamhan a bhraith sí nuair a fuair sí é sin
amach, le cois an phian a bhraith sí mar thoradh ar chastacht an spáis ina
dtarlaíonn an t-idirphlé idir an féin agus an duine eile, a shamhlú. Is
féidir an t-idirphlé idir beirt agus na hidéanna a gineadh, a áitíodh, a
roinneadh agus ar cuimhníodh orthu a thuiscint mar an chéad
‘leabharlann’.

.

Is samplaí den ealaín ársa iad na péinteálacha ársa pluaise ag Altamira i
dTuaisceart na Spáinne agus ag Lascaux sa Fhrainc, agus cé go bhfuil
díospóid ann faoi chuspóir féideartha na healaíne sin, is soiléir gur
fhorbair daoine ón gcuimhne agus ón bhfocal ó bhéal chuig taifeadadh
“buan” dá mbeathaí ag céim an-luath i bhforbairt daonnaithe. Is féidir an
luath-ealaín phluaise seo a thuiscint mar leabharlann luath freisin, ach le
"hábhar" níos buaine inti.

Chuir forbairt “aibítrí” cosúil le hidéagraim na hÉigipte agus picteagraim
na Suiméire feabhas ar na bealaí a d’fhéadtaí a úsáid chun taithí
daonnaithe a thaifeadadh. Ba léim mhór chun tosaigh é fionnachtain
paipíre ar bhruacha na Níle, agus a hoiriúnacht don scríbhneoireacht
maidir le cruthú ‘leabhar’ agus cruthú leabharlann ollmhór paipírí cosúil
leis an leabharlann mhór ag Cathair Alastair. Níos déanaí arís, d’éascaigh
clóphreas Gutenberg foilsitheoireacht leathan agus sách saor na leabhar
agus leathnú an oideachais chuig líon daoine níos mó. I ré seo an idirlín,
cuireann an tslis sileacain i gcomhar le cód bogearraí 'teicneolaíocht’ nua
eile ar fáil, le cumas ollmhór pobal áitiúil agus domhanda a nascadh agus
deis a thabhairt d’aon duine nó grúpa a bheith mar ‘foilsitheoir’ idirlín
agus glacadóir faisnéise.

Trí mheán an riachtanais inmheánaigh daonna nithe a léiriú, a thaifeadadh
agus a roinnt, táimid, sa chéad nua seo, nasctha le Xua Xua trí mheán
snáithe cumhachtach comónta. Is é an snáithe atá i gceist ná riachtanas
bunúsach domhain na ndaonnaithe tuiscint a fháil orainn féin agus ar
dhaoine eile trí idéanna atá curtha in iúl mar ‘idirphléanna’ agus
‘téacsanna’, lena n-áirítear an focal clóite agus ráite, drámaíocht, ceol,
ealaín agus, gan amhras, gach cineál léirithe dhaonna.

Mar sin, bhain tábhacht le leabharlanna ar feadh i bhfad ó thaobh idéanna
agus idirphléanna a bhailiú agus rochtain a thabhairt orthu. Faoi láthair,
tá seirbhís Leabharlainne Chill Dara ag plé ceist bhunúsach lenár lucht
leasmhar faoi conas is fearr tacú le raon i bhfad níos leithne agus i bhfad
níos éagsúla de dheiseanna samhlaíocha agus faisnéise. Beidh
seachadadh na straitéise seo treoraithe ag plé agus ceistiú leanúnach dá
leithéid.

Cé go mbeidh leabhair agus léitheoireacht mar bhunchloch leabharlann
poiblí fós, tá méadú ag teacht ar líon na ‘dteicneolaíochtaí’ eile, cosúil
leis an bhfocal ráite, scannán, DVD, drámaíocht, ceol, damhsa agus
scéalaíocht, a dtugtar tacaíocht dóibh agus a sholáthraítear. D’fhorbair an
díospóireacht dhomhanda faoi ról na leabharlann poiblí agus anois
cuimsíonn sé coincheapa an SPÁIS agus na hÁITE áitiúla nasctha go
digiteach le háiteanna agus spásanna eile, rud a chuireann raon i bhfad
níos leithne de dheiseanna oideachais agus forbartha ar fáil.

Is iad seo a leanas tosaíochtaí príomhúla an Bheartais Náisiúnta reatha
um Leabharlanna Poiblí:

  1. A chinntiú go nglacann Éire leis na deiseanna curtha ar fáil ag
    Sochaí na Faisnéise
  2. Sochaí chuimsitheach a bhunú inar féidir leis na saoránaigh
    uile páirt iomlán a ghlacadh i saol sóisialta agus eacnamaíoch
    na Tíre

Táimid ag tnúth go mór le foilsiú Beartais nua Náisiúnta um Leabharlanna Poiblí go luath.

Feicimid go bhfuil aitheantas soiléir ag fóirne gairmiúl leabharlanna, baill d’Údaráis Áitiuil agus Rialtais Áitiúl agus Lárnach go bhfuil deis ann faoi láthair seirbhísí na Leabharlanna Poiblí a aimsiú le cuidiú mór a thabairt d’fhorbairt eachnamaíocht agus sóisialta an pobal go léir.

(Aistriú ar sliocht as Branching Out: A New Public Library Service, An Roinn Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil, 1998).